Saturday, January 23, 2010

अमेरिकेची लघुसहल - तिसरा दिवस - ७


अमेरिकेची लघुसहल - तिसरा दिवस - ७ परतीचा प्रवास

फिलाडेल्फियामधली लिबर्टी बेल आणि हॉल ऑफ इंडिपेन्डन्सचे दर्शन घेऊन झाल्यानंतर बस सुटायला बराच वेळ बाकी होता. आरामात बसून चहा कॉफी घ्यायचा विचार केला तर ते देणारे सोयिस्कर असे हॉटेलच जवळपास सापडले नाही. रस्त्याच्या कडेला असलेल्या अमेरिकन पध्दतीच्या ठेल्यावर उभ्या उभ्या चहापान केले. बाजूच्या एका गल्लीत असलेले एक डिपार्टमेंडल स्टोअर महिला मंडळाने शोधून काढले आणि त्यात प्रवेश केला. तिथली एकेक वस्तू पाहतांना "हा आयटम तर आमच्या एलेला पंधरा डॉलरला मिळतो.", "मागच्या वर्षी आम्ही फ्रान्समधून अगदी असाच पीस आणला होता, ते यूरो फ्यूरो कांही लक्षात नाही बाई.", "आमच्या बंगलोरला आता असल्या सगळ्या वस्तू मिळतात, आणि त्या ही रुपयांत आणि स्वस्तात." असे शेरे मारले जात होते. त्याबरोबरच "आता हा प्रवास संपलाच आहे, तेंव्हा उरलेले पैसे थोडे फार उडवायला हरकत नाही" असा विचार करून एकेक वस्तू शॉपिंग बास्केटमध्ये टाकली जात होती. प्रवाशांना शोधत आमचा वाटाड्या तिथे आला आणि "च्यला च्यला" करायला लागला तेंव्हा वेळेचे भान आले आणि बास्केटमध्ये गोळा केलेल्या सटर फटर वस्तूंचे दाम चुकवून आम्ही बसमध्ये येऊन बसलो.

बसमधले सारे प्रवासी आल्या नंतर "आता सगळ्या प्रेक्षणीय जागा दाखवून झाल्या आहेत आणि आपण थेट न्यूयॉर्ककडे कूच करणार आहोत." अशी घोषणा करून आमचा गाईड लगेच पुढील कामाला लागला. हे काम त्याच्या फायद्याचे होते. बसमधील प्रवाशांनी दर डोई दर दिवशी सहा डॉलर टिप द्यायची असल्याचे त्याने सुरुवातीलाच सांगितले होते. बहुधा तशी लेखी सूचना सुध्दा ब्रोशरमध्ये केली असावी. "साहेब, माझे काम बघून खुषी द्या" असे म्हणत कितीही खुषी दिली तरी चेह-यावर "बस एवढेच का?" असा आविर्भाव आणणे वगैरे कांही नव्हते. गाईडवर कोणी सुध्दा नाखुष नव्हते. त्याने मागितली नसती तरी सर्वांनी चांगली टिप त्याला दिली असतीच.

त्या चिनी माणसाचे नांव त्याने सांगितले होते, पण ते आता लक्षात नाही. आपण चँग असे समजू. हा चँग एक उमदा, चपळ आणि हंसतमुख युवक होता. अत्यंत आदबशीर वागणे व बोलणे, स्पष्ट आणि पुरेशी सविस्तर माहिती देणे, कोणीही कसलीही शंका विचारली तरी तिचे शांतपणे निरसन करणे, प्रवाशांना मदत करण्यासाठी सदैव तत्पर असणे वगैरे गुणांनी त्याने सर्वांवर चांगली छाप टाकली होती. अधूनमधून वेळ मिळाला तर तो आमच्याशी थोडे अवांतर बोलतही असे. पहिल्याच दिवशी त्याने "च्यला च्यला" म्हंटल्यावर आश्चर्यचकित होऊन तो मराठी कुठे शिकला असे मी त्याला विचारले. त्यावर त्याने सांगितले, "मी तर चिनी लोकांना आमच्या भाषेतून बोलावतो आहे" चिनी आणि मराठी भाषेत कणभरही साम्य असेल असे मला कधी वाटले नव्हते. चँगला पाहतांना युरोपच्या सहलीवर आमच्यासोबत आलेल्या संदीपची आठवण येत होती. जगातल्या सर्व एअरलाइन्समधल्या बहुभाषिक एअर हॉस्टेसेस जशा एकाच पध्दतीच्या अनाउन्समेट एकाच टोनमध्ये करतांना दिसतात त्याचप्रमाणे हल्ली इंटरनॅशनल टूरिस्ट गाईड्सना सारखेच प्रशिक्षण मिळत असावे.

चार माणसांचे दर डोई अठरा प्रमाणे बहात्तर डॉलर देतांना मनातल्या मनात गुणिले पन्नास करून ते थोडे जड जात होते. पण मागल्या तीन दिवसात अनेक वेळा पन्नासाचा गुणाकार केला गेला असल्यामुळे त्या वाटण्याची धार जरा कमी झाली होती. चँगला तेवढी टिप द्यायला फारशी हरकत वाटली नाही. न्यूयॉर्कला गेल्यानंतर आम्ही कुठे आणि कसे जाणार आहोत याची चँगने चौकशी केली. आम्हाला पार्सीपेन्नीला जाण्यासाठी टॅक्सी पकडून आधी पोर्ट ऑथॉरिटीच्या बस स्टँडवर जायचे आहे हे समजल्यानंतर त्याने आपल्या एका मित्राला मोबाईलवर फोन करून त्याच्याशी तो कांही तरी हाँहाँहूँहूँ केले आणि आमची सोय करून दिली असल्याचे सांगितले. न्यूयॉर्कच्या चायना टाउनमध्ये पोचल्यावर तो आमच्या बरोबर बसमधून खाली उतरला आणि "तुम्ही इथेच थांबा, पांच मिनिटात अमूक नंबरची सिल्व्हर कलरची टोयोटा गाडी येईल आणि माझा मित्र तुम्हाला बसस्टॉपपर्यंत सुखरूपपणे पोचवून देईल" असे आश्वासन दिले. त्यानुसार लगेच ती गाडी आलीच.

ती गाडी अर्थातच न्यूयॉर्कची कॅब नव्हती. त्याला मीटर बीटर कांही नव्हते. बस स्टेशनवर पोचवण्याचे पंधरा डॉलर पडतील असे त्याने सांगितले. येतांना आम्हाला तेवढेच लागले होते. त्यामुळे ते योग्यच होते. शिवाय परदेशी पाहुणे पाहून टॅक्सीवाला उगाचच इकडे तिकडे फिरवून मीटर वाढवेल अशी भीती नव्हती. संध्याकाळची वेळ असल्यामुळे रस्ते मात्र वाहतुकीने तुडुंब भरून वहात होते. त्यातून पुढे जाण्यासाठी चालकांची अहमहमिका लागली होती. गेले तीन दिवस अमेरिकेच्या रस्त्यावरून बसमधून फिरतांना रस्त्यात जी लेन पाळण्याची शिस्त दिसत होती ती पाळणारे अमेरिकन हेच का असे प्रश्न पडावा इतका अनागोंदी कारभार न्यूयॉर्कच्या त्या गजबजलेल्या भागात दिसत होता. "पुण्याच्या गर्दीतून जो गाडी चालवू शकेल तो जगात कुठेही ड्रायव्हिंग करू शकेल" असे पुणेकर अभिमानाने सांगतात. पुरान्या दिल्लीतले रहिवासी त्यांच्या गांवाबद्दल तसेच म्हणतात. अहमदाबाद आणि बंगळूरूचे लोक गुजराती आणि कन्नडमध्ये तसेच सांगत असतील. न्यूयॉर्कमधल्या त्या चिनी ड्रायव्हरने न्यूयॉर्कच्या ट्रॅफिकबद्दल अगदी नेमके तसेच उद्गार काढलेले ऐकून गंमत वाटली.

पोर्ट ऑथॉरिटीला पोचल्यानंतर बसस्टँडकडे कसे जायचे, कोणत्या नंबरची बस घ्यायची वगैरेची रंगीत तालीम तीन दिवसांपूर्वी एकदा झाली होती. त्यातल्या कांही गोष्टी लक्षात राहिल्या होत्या. ते तुकडे एकत्र करून आणि तिथले मार्गदर्शक फलक पहात पहात बसस्टँडपाशी पोचलो. इथे आत प्रवेश करण्यापूर्वीच प्रवासाचे तिकीट काढायचे होते. त्यासाठी रेल्वे स्टेशनांवर असतात तसे एक स्वयंचलित यंत्र ठेवले होते. त्यावरची वेगवेगळी बटने दाबून झाल्यावर कार्ड की कॅश असा पर्याय आला. आम्ही अॅटलांटाहून निघतांनाच अडीचशे डॉलर्सची कार्डे विकत घेतली होती. त्याचा उपयोग करायचे ठरवून कार्डचा पर्याय निवडला. त्यानंतर क्रेडिट कार्ड की डेबिट कार्ड असा पर्याय आला. कार्ड पाहिले तर त्यावर असा कोणता शब्दच छापलेला नव्हता. भारतातल्या अनुभवाप्रमाणे क्रेडिट कार्डचे पैसे बिल आल्यानंतर भरायचे असतात. इथे आम्ही ते आधीच दिलेले होते. त्यामुळे ते डेबिट कार्ड असावे असे समजून तो पर्याय निवडून झाल्यानंतर सोळा आकड्यांचा नंबर टाईप केला आणि तिकीटे येण्याची वाट पाहिली. पण ती आलीच नाहीत.
"तुमचे कार्ड स्वीकारले जाऊ शकत नाही. क्षमा असावी." अशा अर्थाचा संदेश आला. तीन दिवस सगळीकडे सुरळीतपणे चालत असलेल्या कार्डाला आता काय धाड भरली असे म्हणत पुन्हा एकदा सगळी बटणे दाबून रोख रकमेचा पर्याय स्वीकारला आणि सुट्या सुट्या नोटा एक एक करून त्या स्लॉटमध्ये सरकवल्या. पुढचे मिनिट श्वास रोखून वाट पहात होतो. आता जर त्या यंत्राने तिकीटे दिली नाहीत तर पंचाईतच होती. शिवाय आमचे पैसे गिळंकृत करून तो स्वस्थ बसला तर? भारतातसुध्दा आता रेल्वे स्टेशनांवर यंत्रे आली आहेत, पण त्यांच्या आजूबाजूला रेल्वेचे कर्मचारी असतात. इथे अमेरिकेत सगळा निर्मनुष्य कारभार होता. यंत्रात बिघाड झाला किंवा त्याने अपेक्षेप्रमाणे काम दिले नाही तर ते कुणाला सांगणार?

सुदैवाने तसे कांही न होता, सरसर करत चार तिकीटे त्या यंत्रतून बाहेर आली. त्यांवर छापलेली गाडीची वेळ आणि ठिकाण वाटून हायसे वाटले. पण आणखी एक गोची होतीच. ज्या बसने आम्ही आलो होतो त्या कंपनीचे नांव तिकीटावर कुठेच नव्हते. बस चालवणारी कंपनी वेगळी आणि तिकीट देणारी वेगळी असे कामाचे विभाजन असेल असे समजून घेऊन पुढे सरकलो. आमच्याकडे दुसरा मार्ग नव्हताच.
पुडे गेल्यानंतर कॉरीडॉरमध्ये तीन चार रांगा होत्या आणि त्या मारुतीच्या शेपटाप्रमाणे वाढत होत्या. "ही बस कंच्या गांवाला जाती वं? आणि पार्सिपेन्नीची बस हितच मिळेल का?" अशी चौकशी करून त्यातल्या एका रांगेत उभे राहिलो. पुढे गेल्यावर गेटवर ओळखीचा नंबर दिसला, पण तिथे उभी असलेली बस दुसरीकडेच जाणार असल्याचे समजले. थोड्याच वेळात आमची बसगाडी आली आणि बाजूच्या गेटवर उभी राहिली. डायवर कम कंडक्टरने येऊन प्रवाशांना रांगेने तिकडे नेले. या वेळी बसमध्ये गर्दी होती, पण आम्हा चौघांनाही जागा मिळाल्या. तिकीट देणारे यंत्र तेवढी काळजी घेत असावे. मात्र सीट नंबर दिलेले नसल्यामुळे वेगवेगळे बसाने लागले. आपला स्टॉप आल्यावर उठवा बर का असे एकमेकांना सांगत मिळतील ती आसने पकडली.

रस्त्यातल्या कांही खाणाखुणा लक्षात होत्या, कांही लिहून घेतल्या होत्या. त्यातल्या एका खुणेच्या ठिकाणावर येताच सौरभला फोन लावून आम्ही तिथपर्यंत आलो असल्याचे सांगितले. आमचा स्टॉप येण्यापूर्वीच्या थांब्यावर बस अर्धी अधिक रिकामी झाल्यामुळे आम्हाला एकमेकांना ते सांगणे सोपे झाले होते आणि आम्ही आपले सामानसुमान घेऊन सज्ज झालो. आम्हाला उतरवून घेण्यासाठी सौरभ हजरच होता. त्याच्याबरोबर घरी जाऊन पोहोचेपर्यंत गरमागरम जेवण तयार होते. भारतातून आलेल्या पाहुण्यांसाठी सुप्रियाने ठेवणीतल्या खास पाककृती केल्या होत्या. तीन दिवस आंतरराष्ट्रीय खाणे पिणे झाल्यानंतर मराठी पध्दतीचे सुग्रास जेवण किती छान लागले याचे वर्णन शब्दात करता येणार नाही.

. . . . . . . . . (समाप्त)

No comments: