Thursday, November 19, 2009

अमेरिकेची लघुसहल - तिसरा दिवस - ३


अमेरिकेची लघुसहल - तिसरा दिवस - ३ - वॉशिंग्टन डीसी - ३

कॅपिटॉल बिल्डिंगसमोरील वॉशिंग्टन मेमोरियलच्या दिशेने पसरलेल्या प्रशस्त जागेला नॅशनल मॉल असे दिले आहे. विविध प्रकारची अनेक संग्रहालये आणि इतर महत्वाच्या वास्तू या वरील हमरस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना ऊभ्या केलेल्या आहेत. या मॉलच्याच वॉशिंग्टन स्मारकाच्या पलीकडल्या बाजूला एक लांबलचक रिफ्लेक्टिंग पाँड आहे आणि त्याच्या पलीकडे लिंकन मेमोरियल आहे. अशा प्रकारे हे स्मारक, वॉशिंग्टन मॉन्यूमेंट आणि कॅपिटाल या तीन्ही मुख्य इमारती एका रांगेत आहेत आणि त्यांच्या मध्ये अडथळा आणणारी कोणतीही वास्तू नसल्याने मॉलवरून त्या तीन्ही दिसत राहतात.

अमेरिकेचे १६ वे राष्ट्राध्यक्ष अब्राहम लिंकन यांना मानवी हक्कांसाठी लढा देणा-या महानुभावांच्या यादीत खूप वरचे स्थान आहे. ब्रिटीशांच्या जोखडातून अमेरिका मुक्त झाल्यानंतरसुध्दा गुलामगिरीची पध्दत त्या देशात अस्तित्वात होती आणि मुख्यतः आफ्रिकन वंशाच्या लोकांना गुलामीच्या अवस्थेत अनन्वित जुलूम सहन करावे लागत असत. अब्राहम लिंकन हे जन्माने गौरवर्णीय असले तरी त्यांना ही अमानुष गुलामगिरी मान्य नव्हती. त्यांनी त्याविरुध्द लढा दिला आणि विरोधकांबरोबर अक्षरशः युध्द पुकारून त्यांना नामोहरम केले आणि गुलामगिरीच्या प्रथेचे अमेरिकेतून उच्चाटन केले.

अशा या महात्म्याचे संस्मरणीय असे स्मारक बांधायचा विचार सन १८६७ पासूनच सुरू झाला होता, पण १९११ साली त्याला अमेरिकन काँग्रेसची मंजूरी मिळाली (काँग्रेस हा अमेरिकेतला एक राजकीय पक्ष नसून तिथली लोकसभा त्या नांवाने ओळखली जाते) आणि १९१४ मध्ये त्याचे बांधकाम सुरू होऊन ते १९२२ पर्यंत पूर्ण झाले. ग्रीक डोरिक टेंपलच्या धर्तीवर बांधलेल्या या इमारतीला ३६ खांब आहेत आणि त्यांच्या आधाराने सपाट आकाराचे छप्पर आहे. वेगवेगळ्या अमेरिकन संस्थानांची नांवे यातील प्रत्येक खांबावर खोदलेली आहेत आणि उरलेली नांवे वेगळ्याने एका फलकावर दिली आहेत. ही संपूर्ण इमारत पांढ-या शुभ्र संगमरवरी दगडांपासून बांधलेली आहे.

पाय-या चढून इमारतीत गेल्यानंतर समोर अब्राहम लिंकन यांचा भव्य पुतळा आहे. तसा तो अगदी दूरवरून दिसतच असतो. जवळ जाता जाता त्याची भव्यता आणि लिंकनच्या मुद्रेवरील भाव स्पष्ट होत जातात. " ज्या लोकांसाठी अब्राहम लिंकन यांनी आपल्या राष्ट्राची अखंडता टिकवून ठेवली त्यांच्या हृदयात आणि या मंदिरात त्यांची आठवण सतत तेवत राहील." असे शब्द या पुतळ्याच्या वरच्या बाजूला ठळक अक्षरात कोरून ठेवले आहेत. दोन्ही हात बाजूच्या हँडरेस्टवर टेकवून ऐटीत खुर्चीवर विराजमान असलेली लिंकन यांची सुटाबुटातली प्रतिमा विलक्षण लक्षवेधक आहे. सौंदर्यशास्त्राच्या दृष्टीने पहाता त्यांची गणना कांही देखण्यांमध्ये होणार नाही. पण त्या पुतळ्याचा आकार, रेखीवपणा, समोरील वॉशिंग्टन स्मारक आणि कॅपिटांलच्या दिशेला वळवलेली करडी नजर वगैरे सारे पाहण्यासारखे आहे. लिंकन यांनी केलेल्या कांही महत्वाच्या भाषणांमधले उतारे दोन्ही बाजूंच्या भिंतींवर कोरून ठेवले आहेत.

लिंकन मेमोरियलच्या जागेवर अमेरिकेच्या इतिहासातल्या कांही ठळक घटना घडल्या आहेत. लिंकन यांच्यानंतरचे सर्वात प्रसिध्द मानवतावादी मार्टिन ल्यूथर किंग यांनी सन १९६३ मध्ये आपल्या सिव्हिल राइट्स मूव्हमेंटमधून जवळ जवळ अडीच लाख लोकांचा मोर्चा वॉशिंग्टनला नेला होता आणि "माझे एक स्वप्न आहे...." अशी सुरुवात करून केलेले भाषण अजरामर झाले आहे. "होंगे कामयाब.." ही त्यांनी दिलेली घोषणा जगभर प्रसिध्द झाली आणि तिचे प्रतिसाद उमटत राहिले. या वर्षाच्या सुरुवातीला लिंकनच्या या पुतळ्याच्या समोरच असलेल्या कॅपिटॉलच्या प्रांगणात सध्याचे अध्यक्ष बरॅक ओबामा यांनी दिवंगत नेते लिंकन यांच्या साक्षीने शपथविधी घेतांना जे भाषण केले तेंव्हा त्यांचा कंठ भावनेने भरून आला होता.

वॉशिंग्टन मॉन्यूमेंटपाशी उभे राहून नॅशनल मॉलच्या काटकोनात पाहिले तर एका बाजूला दूर व्हाइट हाउस दिसते. दुस-या बाजूला टाइडल बेसिन नांवाचा एक तलाव आहे. त्या तळ्याच्या पलीकडे ्सलेल्या मोकळ्या जागेत थॉमस जेफरसन यांचे भव्य स्मारक बांधले आहे. याचे काम सन १९३९ साली सुरू झाले आणि १९४३ पर्यंत पूर्ण झाले. त्यामध्ये राष्ट्राध्यक्ष जेफरसन यांचा ब्राँझचा पुतळा सन १९४७ मध्ये बसवला आहे.

थॉमस जेफरसन हे अमेरिकेचे तिसरे राष्ट्राध्यक्ष होऊन गेले. ते जॉर्ज वॉशिंग्टन यांचे सहकारी होते. वॉशिंग्टन यांनी लढाईचे नेतृत्व करून ब्रिटीश राजवटीपासून स्वातंत्र्य मिळवले होते ते अमेरिकेच्या नागरिकांसाठी मिळवले होते. त्या वेळी जाहीर केलेला स्वातंत्र्याचा जाहीरनामा मुख्यतः जेफरसन यांनी तयार केला होता. ते एक विद्वान आणि महान विचारवंत होते. हे लोकांसाठी, लोकांनी चालवलेले राज्य नेमके कसे चालवावे यासाठी योग्य अशी घटना बनवण्याचे काम थॉमस जेफरसन यांनी केले. त्यांना अमेरिकेचे फाउंडिंग फादर म्हणजे एका अर्थाने राष्ट्रपिता म्हंटले जाते. अमेरिकेच्या लोकशाहीचा भक्कम पाया जेफरसन यांनी घातला होता, त्याच आधारावर तो आजवर उभा आहे.

जेफरसन मेमोरियल ही सुध्दा एक प्रेक्षणीय इमारत आहे. गोलाकारात बांधलेल्या खूप पाय-या चढून वर गेल्यानंतर रांगेने उभ्या उंच खांबांवर आधारलेले प्रशस्त द्वार लागते. आंत प्रवेश करताच समोरच एका वर्तुळाकृती दालनात जेफरसन यांचा एकोणीस फूट उंच भव्य असा ब्राँझचा पुतळा उभारलेला आहे. दोन्ही बाजूच्या वर्तुळाकृती भिंतींवर अमेरिकन स्वातंत्र्याच्या जाहीरनाम्यातील आमि इतर संदर्भावरून घेतलेली जेफरसन यांची सुवचने मोठ्या अक्षरात कोरली आहेत. छपरावरील घुमट या इमारतीची शोभा वाढवतो. जुन्या ऐतिहासिक पध्दतीच्या वास्तुशिल्पात नव्या काळातील कल्पनांची मिसळ करून आधुनिक तंत्राने बनवलेल्या या इमारतीत नव्याजुन्या शैलींचा संगम दिसतो. समोर विस्तीर्ण तलाव आणि आजूबाजूच्या निसर्गसौंदर्याने ही वास्तू जास्तच उठून दिसते.

. . . . . . . . . . (क्रमशः)

2 comments:

कांचन कराई said...

काका, स्टार माझ्याच्या ब्लॉग स्पर्धेत उल्लेखनीय यश मिळाल्याबद्द्दल आपलं अभिनंदन!

भुंगा said...

स्टार माझ्याच्या ब्लॉग स्पर्धेत यश मिळाल्याबद्द्दल मन:पुर्वक – हार्दीक -अभिनंदन – शुभेच्छा!!