Sunday, December 07, 2008

मुंबई ते अल्फारेटा (भाग १)

मुंबईहून नेवार्कला जाणा-या आमच्या विमानात जवळ जवळ तीनशे प्रवाशांची व्यवस्था असावी. त्यातल्या बहुतेक सर्व जागा भरल्या होत्या. तुरळक दोन चार आसने रिक्त असलीच तरी मी जिथे बसलो होतो तिथून ती माझ्या नजरेला पडली नाहीत. अमेरिकेला जाणारे ते एका अमेरिकन कंपनीचे विमान असले तरी त्यातले बहुसंख्य प्रवासी मात्र भारतीयच होते. त्यात बरीच मराठी माणसेही दिसत होती. प्रवाशांच्या नांवाची यादी घेऊन मी कांही त्यातली मोजदाद वगैरे केली नाही, पण डोळे आणि कान उघडे ठेवून इकडे तिकडे लक्ष दिले तर थोडा फार अंदाज येतो. त्यानुसार मी यापूर्वी केलेल्या प्रवासांच्या मानाने मला या दोन्हींचे प्रमाण या वेळी जास्त दिसले. कामकाजानिमित्य आणि पर्यटनासाठी भारतात ये जा करणा-या अमेरिकनांपेक्षा तिकडे जाणा-या येणा-या भारतीयांचे प्रमाण आता खूप जास्त झाले आहे हे पाहून मनाला बरे वाटले.

आजकाल परदेशाला जाणा-या सगळ्याच विमानात प्रत्येक प्रवाशाच्या समोर एक स्क्रीन असतो, या विमानातसुध्दा तसा तो होता आणि हाताला विश्रांती द्यायच्या दांडीवर (हँडरेस्टवर) एक रिमोट खोचून ठेवला होता. त्यावर ए पासून झी (अमेरिकेतला झेड) पर्यंत सारी मुळाक्षरे आणि १ ते ९ व ० पर्यंत आंकडे असलेला कीबोर्ड सुध्दा होता, पण त्यावरचे कोणतेच बटन दाबून त्या काळ्या स्क्रीनवर उजेड न पडल्यामुळे तो पुन्हा जागच्या जागी ठेवून दिला. थोड्या वेळानंतर आजूबाजूच्या प्रवाशांच्या स्क्रीनना चैतन्य आलेले दिसल्यानंतर कुठलीशी कळ दाबून माझ्या स्क्रीनला प्रकाशमान केले. आपत्कालीन परिस्थितीत काय काय करावे याच्या सूचना त्यावर त्या वेळी दिल्या जात होत्या. केबिनमधला हवेचा दाब कमी झाला, विमान पाण्यावर उतरले किंवा त्याला जमीनीवरच पण अकस्मात उतरावे लागले तर प्रवाशांनी काय काय करायचे याचा पाढा वाचला जात होता. या सूचना मी यापूर्वी शेकडो वेळा ऐकलेल्या असल्यामुळे त्याची सुरुवात चुकली तरी त्याने फारसे कांही बिघडले नाही.

माझ्या पहिल्या विमानप्रवासात "मे आय हॅव युवर अटेन्शन प्लीज" हे शब्द ऐकताच मी लगेच एकाग्र चित्ताने त्या हवाई सुंदरीच्या सांगण्याकडे लक्ष दिले होते आणि त्या सूचना ऐकून तिला मनातल्या मनात "जरा शुभ बोल ना गं नारी" असे म्हंटले होते. त्या सूचनेत सांगितल्याप्रमाणे आसनासमोरच्या खणात ठेवलेले 'माहिती पत्रक' काढून ते 'काळजीपूर्वक' वाचायचा प्रयत्न केला, पण त्यात कांहीच लिहिलेले नव्हते, नुसती चित्रेच होती. त्या चित्रांचा मला पूर्ण बोध झालाच आहे अशी खात्री मला तरी आजतागायत कधी देता आली नाही. आपत्कालीन परिस्थितीत उघडायच्या विमानाच्या दरवाजाच्या जवळ बसलेल्या प्रवाशांनी तो कसा उघडायचा हे नीट समजून घ्यावे, न पेक्षा आपले आसन बदलून घ्यावे असेही सांगितले जाते, पण या कारणासाठी कोणी आपले आसन बदलल्याचे मला कधीही दिसले नाही. त्या दरवाजाच्या बाजूला बसलेल्या प्रवाशाकडून तो दरवाजा उघडण्याची प्रात्यक्षिक परीक्षा करवून घेतली तर त्यात उत्तीर्ण होणा-याला विमानाच्या प्रवासाचे भाडे बक्षिस म्हणून द्यायला हरकत नाही असे मला वाटते. मात्र "मरता क्या नही करता ।" या उक्तीनुसार त्या जागेवर बसलेला एकादा मरतुकडा माणूससुध्दा आणीबाणीच्या प्रसंगी जोर लावून तो अवजड दरवाजा उघडून देईल असा विमान कंपनीतल्या लोकांचा विश्वास असावा. पण माझा असा विश्वास नसल्यामुळे विमान रनवेवर धांवायला लागताच मी आपला मनातल्या मनात "आपदाम् अपहर्तारो दातारो सर्व संपदाम् " हा रामरक्षेतला श्लोक म्हणू लागतो.

सेफटी इन्स्ट्रक्शन्स संपल्यानंतर स्क्रीनवर जगाचा नकाशा दाखवून त्यात आपले विमान कुठपर्यंत आले आहे ते दाखवणे सुरू झाले. संगणक हाताशी असल्यामुळे त्या चित्राच्या सोबतीला माहितीचा भडिमार सुरू होता. विमानाचा सध्याचा वेग, त्याने जमीनीच्या वर गांठलेली उंची, बाहेरच्या हवेचे तपमान, मुंबईहून निघाल्यापासून आतापर्यंत कापलेले अंतर, नेवार्कला पोचण्यासाठी उरलेले अंतर, ते कापण्यासाठी लागणारा वेळ, मुक्कामाला किती वाजता पोहोचण्याची शक्यता, आता तिथे किती वाजले असतील, इत्यादी इत्यादी भरमसाठ आंकडेवारी एकामागोमाग दाखवत होते. आपल्या प्रवासाबद्दल कोठलाही प्रश्न कोणाच्या मनात आला की लगेच त्याचे उत्तर हजर ! पण हे सतत किती वेळ पाहणार? मनोरंजनासाठी अनेक भाषांमधले अनेक चित्रपट पाहण्याची व्यवस्था होती, वेगवेगळे संगीत ऐकण्याची सोय होती, तसेच अनेक प्रकारचे खेळ खेळता येत होते. यातली निवड करण्यासाठी टचस्क्रीन तंत्राचा उपयोग करणे थोड्या सरावानंतर जमायला लागले. त्यानंतर अधून मधून डुलक्या घेत हिंदी नाहीतर इंग्रजी चित्रपट पहात, केंव्हा गाणे ऐकत आणि दोन्हीचा कंटाळा आला तर सुडोकूसारखे एकादे कोडे सोडवत वेळ काढायचे अनेक उपाय तर समजले. त्याशिवाय वाचण्यासाठी, किंवा त्यातली चित्रे आणि जाहिराती पाहण्यायाठी गुळगुळित पृष्ठांचे मॅगझीन होतेच.
. ........ . . . . . . . .. (क्रमशः)

1 comment:

HAREKRISHNAJI said...

या प्रवासात आम्ही पण आपल्या बरोबर आहोत.